Phan Cẩm Thượng
Nam Kỳ. Các kỳ mục làm tế lễ. Tư liệu ảnh NXB
Thế Giới.
Trong
các Mường cổ của người Mường, bốn giai tầng Lang - Âu - Noóc - Noóc
chọi, tuy không phân biệt ngặt nghèo như đẳng cấp Ấn Độ, nhưng dường
như là cố định. Khi tách ra khỏi nguồn gốc Mường, người Việt (Kinh) cũng
từ bỏ luôn chế độ giai tầng trên, mà gia nhập một hệ thống bốn giai
tầng khác là Sỹ - Nông - Công - Thương.
Cực
là may, công đăng hỏa có gì đâu, theo đòi vừa phận lại vừa duyên, quan
trong năm sáu tháng, quan ngoài bẩy tám năm, này cờ này biển, này mũ
này đai, này kèo hoa gươm bạc, này võng tía dù xanh, mặt tài tình mà
giữa chốn kiếm cung, khắp bể Bắc trời Nam nức phương danh, vị thế thử
chơi coi đã thỏa.
Thôi chẳng nghĩ, cuộc phong trần chi nữa tá, ngất ngưởng bán tiên mà bán
tục, bầu trai dăm bẩy cậu, bầu gái một đôi cô, nào cờ nào kiệu, nào
rượu nào thơ, nào đàn ngọt hát hay, nào chè chuyên chén mẫu, tay chí khí
mà ngoài vòng cương tỏa, lấy gió mát trăng thanh làm tri thức, tuổi đời
thêm thắt thế là hơn.
(Câu đối giữa Nguyễn Công Trứ và Nguyễn Quý Tân, tức Nghè Tân).
Từ cực đoan này bước sang một cực đoan khác là do thiếu hụt một tầm nhìn văn hóa trong phát triển kinh tế và quản lý xã hội. Dư luận xã hội đang rộ lên về những "siêu đám cưới" khoe mẽ sự giàu sang và quyền thế. Thì chẳng phải có tiền là có quyền, "có tiền mua tiên cũng được" đó sao. Cho nên người có tiền, có nhiều tiền là tha hồ khoe mẽ. Nhà văn Nguyên Ngọc trong một bài báo đã thẳng thắn nên lên một nét phản cảm đang được một vài cây bút tung hô trên mặt báo : " một "đại gia" được xếp vào loại có tiếng ở Đông Nam Á và nói rất rõ ràng rằng, người đó bắt đầu bằng rừng, gỗ ở Tây Nguyên. Sau đó, ông ta chuyển sang nhà cửa, đất đai. Và bây giờ, tờ báo công khai nói, ông ta hết chở gỗ ở Tây Nguyên nhưng hàng ngày vẫn chở kìn kìn gỗ từ bên Lào về. Như vậy, người đó làm giàu bằng phá rừng. Tuy nhiên, tờ báo nào đó vẫn ca ngợi..."